Foru Plazan kokatutako instalazioak 1937ko bonbardaketaren memoria eta gaur egungo indarkeriaren eta arma nuklearren arbuioa lotzen ditu. Formatu handiko totem bat jarri da Gernika-Lumoko Foru Plazan, udaletxearen aurrean, diseinuari dagokionez soila eta mezuan zuzena. Ez da dekorazio-elementua, ezta erakusketa-baliabide soila ere: interpelatzeko pentsatutako pieza bat da. Data, gainera, ez da neutroa. Ekimena 1937ko apirilaren 26ko bonbardaketaren 89. urteurrenaren aurreko ekitaldietan kokatzen da. Gertakari horrek foru-herriaren izena suntsipenaren eta, denborarekin, bakearen sinonimo global bihurtu du.
Panelaren edukiak Arma Nuklearrak Debekatzeari buruzko Itunean (TPAN) eta Gernika-Lumo Armagabetze Nuklearraren aldeko Aliantzan kokatzen du arreta. Mezua hiru hizkuntzatan zabaltzen da, euskaraz, gaztelaniaz eta ingelesez, eta argudio- ildo argia du: arma nuklearrak, mehatxu estrategikoa izateaz gain, arrisku sistemikoa ere badira gizateriarentzat. “Gizateria osoari eragiten diote”, dio testuak, eta erantzukizun kolektiboa eskatzen du disuasioan oinarritutako segurtasun-logikari aurka egiteko.
Ez da posizio erretorikoa. Panelak gogorarazten du Gernika-Lumo izan zela itunari atxiki zitzaion Euskadiko lehen udalerria. Keinu instituzional honek memoriaren inguruan duen nortasun politikoa indartzen du, eta baita ekintzaren inguruan ere. Puntu horretan, instalazioak toki-eremua gainditu egiten du, eta diskurtso zabalago batean txertatzen da. Diskurtso horretan, bonbardaketaren esperientzia historikoak legitimitate-esparru gisa funtzionatzen du.
Horrez gain, duela gutxi formatu handiko bi panel jarri dira udaletxeko fatxadan, lau metrokoak, “Gerrarik ez” leloarekin. Panel horiek ikus-multzo koherentea osatzen dute, eta horrek mezu bakezaleak espazio publikoan duen presentzia indartzen du.
Kokapena ere ez da kasualitatea. Metro gutxira, panel horiek instalazio berriarekin hitz egiten dute, eta ardatz sinbolikoa ezartzen dute herriaren bihotzean. Bi elementu horien artean espazio bat eratzen da, azaltzeko eta errepikatzeko helburua duena: memoria kontakizun itxi gisa aurkeztu beharrean, orainaldira begira dagoen argudio gisa proiektatzen da.
Gernika-Lumon, iraganetik gaur egunera arteko igarotze hori etengabea da. 1937ko bonbardaketak, eta ondorengo berreraikuntzak, herri-fisonomia eta foru-herriaren erakunde-posizionamendua definitu ditu. Panela jartzeak logika horri erantzuten dio: gogoratu egin behar da, baina ez oroitzapenezko ariketa gisa, eztabaida garaikidean esku hartzeko modu gisa baino.
